HISTORIA KARATE

„BADANIE STAREGO
JEST ZROZUMIENIEM NOWEGO”.
„STARE, NOWE – TO SENS CZASU”.
GICHIN FUNAKOSCHI

Karate powstało na wyspie Okinawa (archipelag Ryukyu) kilkaset lat temu jako efekt miejscowej adaptacji chińskich sztuk walki (zwanych dzisiaj Wu-Shu). Rodowód tej oryginalnej sztuki jest jednak o wiele starszy i sięga, co najmniej dwóch tysięcy lat.

Okinawa stanowiła miejsce, gdzie ścierały się wpływy kontynentu a przede wszystkim Chin i głównych wysp Japonii. Ożywiony handel Okinawczyków i rybołówstwo umożliwiały poznawanie obcych kultur. Już w połowie XIV wieku cesarz chiński wysłał na Okinawę, w celu przekazania wiedzy rzemieślniczej i artystycznej, 36 rodzin, które tam osiadły. Okinawczycy narażeni byli jednak też na wizyty piratów i zaborczych samurajów z Kyushu, wizyty Tajwaczyków, wszelkie intrygi polityczne większych i silniejszych sąsiadów. Król Okinawy Sho Hashi wydał w tych niespokojnych czasach zakaz posiadania broni, chcąc ukrócić walki na wyspie, (która często dzieliła się na kilka księstw wojujących ze sobą). Po podbiciu Okinawy przez klan Shimazu w roku 1609 Japończycy skwapliwie potwierdzili edyktem zakaz posiadania broni. Dla wielu Okinawczyków była to prawdziwa okupacja (szczególnie dla rodów popierających wpływy chińskie). I tak zaczęto uczyć się walki bez broni (karate) bądź z wykorzystaniem przedmiotów codziennego użytku (Kobudo). Po upadku Dynastii Ming uchodźcy z Chin, Tajwanu, eksperci Kung-Fu dotarli na Okinawę przekazując swoje doświadczenia.

Ponieważ ćwiczono w nocy, w tajemnicy, w gronie osób zaprzysiężonych wiedzę przekazywano bezpośrednio z mistrza na ucznia, z ojca na syna za pomocą kata – układu walki bez przeciwnika. I tak tradycja karate przypisuje na przykład powstanie kata Kushanku Chińskiemu generałowi, który w XVIII wieku przebywał na wyspie i tak właśnie się nazywał (w wymowie japońskiej). Skuteczność karate była sprawdzana w konfrontacji z uzbrojonym przeciwnikiem, często w miecz japoński, w walce na śmierć i życie. Nieumiejętnie walczący ginął i ... nie przekazywał dalej swoich błędów. Mistrzowie opracowywali nowe kata, szlifowane z pokolenia na pokolenie, aż do wypracowania unikalnego, skutecznego sposobu walki podporządkowanego zasadzie Ikken Hisatsu – zabić jednym uderzeniem. Stopniowo aspekt praktyczny tracił groźny sens pierwotny – Okinawa stała się w pełni częścią Japonii, a zastosowanie karate w samoobronie dotyczyło, co najwyżej walki na pięści. Karate przestało być praktykowane w tajemnicy; ćwiczono je ze względu na tradycję i podtrzymywanie tężyzny fizycznej.

W rozwoju Okinawskiego karate (zwanego przez niektórych To-De, śmiertelne ręce) wyróżnić można dwa kierunki: dynamiczny, szybki Shorin-Ryu i siłowy, preferujący walkę w krótszym dystansie Shorei-Ryu. Stopniowo powstały szkoły karate skupiające mistrzów wokół jakiegoś miasta, które nazywano te – ręce: Shuri-Te, Tomari-Te, Naha-Te. W Shuri-Te dominowały wpływy zwrotnego Shorin-Ryu, w Tomari-Te, połączono w pełni Shorin-Ryu z twardym Shorei-Ryu, Naha-Te wywodziło się z idei Shorei-Ryu. Ta ostatnia szkoła ma najkrótszą historię, ponieważ ukształtowała się dopiero na przełomie XIX i XX wieku z chińskich sztuk walki – dotyczy to szczególnie stylu Uechi-Ryu, który jest wersją stylu południowo chińskiego Pan-Gai-Noon, praktykowaną prze ród Uechi z Okinawy.

Omawiając rozwój Okinawskiego karate nie sposób nie wymienić największych mistrzów. Pierwszy z nich to Sakugawa, który miał przydomek To-De (Śmiertelna ręka). Jego wkład w rozwój Karate i Kobudo jest ogromny. Żył na przełomie XVIII i XIX wieku, wiele lat przebywał w Chinach i jest twórcą wielu kata, z których najsłynniejsze to kata, bo (walka długim kijem) o nazwie Sakugawa No Kon. Uczniem Sakugawa, jak i chińskiego attache wojskowego na Okinawie, Kushanku był Sokon Matsumura (1796 – 1893), zwany Bushi (Wojownik). Uważa się go za twórcę Shuri-Te i kreatora. Kata Chinto. Jego najsłynniejsi uczniowie to: Itosu, Kyan, Motobu, Chibana. Zarówno w Karate jak i Kobudo mówi się o stylu Matsumura-Ryu. Wraz z nastaniem epoki Menji nastąpiło odejście od tradycji w kierunku współczesności.

Dwóch wielkich mistrzów karate przełomu XIX i XX wieku uratowało sztukę karate od zapomnienia i przyczyniło się do jej progresji: Yasutsune Itosu (1813 – 1915) z Shuri-te oraz Kanryo Higaonna (1853 – 1916) z Naha-Te. Itosu, zwany Świętą pięścią wprowadził naukę karate do szkół Okinawy i opracował w pierwszych latach naszego wieku pięć kata szkoleniowych Pinan (Heian), które stanowią podstawę nauczania w większości współczesnych stylów karate. Stworzył nowe kata, opracował nowe wersje starych, że wymienię tylko trzy wersje Kushanku: Shiho Kushanku, Kanku Dai, Kanku Sho, Bassai Sho, Tekki Nidan i Sandan. Do jego uczniów należeli: Funakoshi, Mabuni, Toyama. Higaonna, przyjaciel Itosu, był instruktorem karate rodziny królewskiej Okinawy, studiował wiele lat różne style w Chinach (głównie Shaolin-Kempo), skąd pochodziło opracowane przez niego kata Sanchin, podstawowe dla stylów twardych, rozwinął Naha-Te. Jego słynnymi uczniami byli: Miyagi, Mabuni, Kiyoda. Po włączeniu nauki karate do systemu edukacji fizycznej w szkołach i w policji, do czego przyczynili się głównie wspomniani dwaj mistrzowie wieści o karate zaczęły wychodzić „na zewnątrz” i przenikać do Tokio.